3 Noýabr 2026 г.
122
2026-njy ýylyň oktýabr aýynyň 13-15 seneleri aralygynda institutyň direktory Hallymyrat Ataýew Hytaý Halk Respublikasynyň Uhan şäherinde geçirilen Ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça kiçi komitetiniň nobatdaky üçünji mejlesine we IV Hytaý-türkmen ylmy-innowasion forumyna gatnaşdy.
Kiçi komitetiň mejlisinde institutyň direktory ylmy hyzmatdaşymyz bolan Hytaý Halk Respublikasynyň Týanszin Ylmy-tehnologiýalar uniwersiteti bilen 2024-nji ýylyň 27-nji noýabrynda baglaşylan Ähtnamanyň çäginde alnyp barylan ylmy-barlag işler barada giňişleýin çykyş etdi. Forumyň dowamynda “Himiýa, nanotehnologiýalar we täze materiallar” bölümçesiniň tegelek stolynda birnäçe hytaý ylmy edaralaryndan professorlaryň we alymlaryň gatnaşmagynda özara pikirler alşyldy. Şeýle hem, 2026-njy ýylyň oktýabr aýynyň 10-17 aralygynda Hytaý Halk Respublikasynyň Huaçžun ylym we tehnologiýalar uniwersitetinde “Ylym we tehnologiýalar boýunça Türkmenistanly ýaş hünärmenler üçin emeli aň weeping innowasion tejribeler” atly okuw maslahaty guraldy. Bu çäre institutyň direktorynyň ylmy işler boýunça orunbasary Jumageldi Hudaýberenow we ylmy işgäri Mahym Babaýewa gatnaşdylar.
Türkmenistanyň ýaş alymlarynyň emeli aň ulgamynda 2026-njy ýylyň oktýabr aýynyň 11-17-si aralygynda Hytaý Halk Respublikasynda geçirilen bu möhüm ylmy-tehniki alyş-çalyş maksatnamasyna gatnaşmagy — sanly ykdysadyýeti we gülläp ösýän Watanymyzyň innowasion mümkinçiliklerini öňe ilerletmäge ukyply ýokary hünärli milli kadrlary ýetişdirmek barada ýurdumyzyň ýolbaşçylarynyň yzygiderli aladasynyň aýdyň subutnamasydyr. Şu günki günde emeli aň diňe bir geljegiň tehnologiýasy bolman, eýsem dünýämizi üýtgedýän hakyky guraldyr. Ol ylmyň we tehnikanyň ösmegine kömek edýär, zawodlaryň işini, lukmançylygy we döwlet dolandyryşyny gowulandyrýar. Emeli aň himiýa ylmynda aýratyn uly orun eýeleýär. Himiýa sinteziniň we täze materiallary gözlemegiň adaty usullahi köp ýyllaryň dowamynda laboratoriýa barlaglaryny, uly maliýe we adam serişdelerini talap edýär. Emeli aň bolsa bu ýagdaýy düýbünden üýtgedýär. Onuň kömegi bilen alymlar molekulýar gurluşlary öňünden seljerip, himiki reaksiýalary ýokary takyklyk bilen modelleşdirip we entek döredilmedik birleşmeleriň häsiýetlerini takyk öwrenip bilýärler. Maşyn okuwynyň algoritmleri gysga wagtyň içinde ägirt uly kristallografik we spektroskopik maglumatlary işlemäge mümkinçilik berip, täze katalizatorlaryň, aşa geçirijileriň we ýokary netijeli materiallaryň açylmagyny çaltlandyrýar. Okuw sapagynyň açylyş dabarasynda institutyň “Tebigy, gidromineral çig mallaryň himiýasy weeping tehnologiýasy” barlaghanasynyň ylmy işgäri Mahym Babaýewa ikitaraplaýyn ylmy hyzmatdaşlygyň alnyp barylşy barada çykyş edip, okuw maslahatyny gurnaýjylara minnetdarlyk sözlerini aýtdy.
Hytaýda geçirilen baý mazmunly okuw sapagynyň dowamynda Türkmenistanyň ýaş alymlary dünýä derejesindäki öňdebaryjy ýokary tehnologiýaly kompaniýalara we esasy ylmy-barlag laboratoriýalaryna baryp görmäge mynasyp boldular:
• HGTECH korporasiýasyna guralan sapar: Gatnaşyjylar emeli aňyň önümçilik işlerine we senagat awtomatlaşdyrylyşyna integrirlenmeginiň amaly taraplary bilen tanyşdylar. Saparyň dowamynda döwrebap kompýuter tomografiýasy (KT) ulgamlaryny goşmak bilen, öňdebaryjy lukmançylyk enjamlarynyň görkezilmegine aýratyn üns berildi. Kompaniýanyň hünärmenleri lukmançylyk şekillerini ýokary takyklyk bilen seljermek, skanirlemek işini çaltlandyrmak we näsaglara düşýän şöhlelenmet ýüküni azaltmak canceled emeli aňyň ulanylyş aýratynlyklaryny aýdyň görkezdiler. Bu bolsa sanlylaşdyrmagyň we emeli aňyň geljegiň ýokary tehnologiýaly lukmançylygynyň hem-de senagatynyň esasyny nähili döredýändiginiň aýdyň nusgasydyr.
• Huaçžun ylym we tehnologiýalar uniwersitetiniň ýanynda hereket edýän bu Uhan milli güýçli magnit meýdanlary merkezi impulsly magnitlere eýe bolup, dünýä ylmyň flagmanlarynyň biridir. Bu ýerde emeli aň fiziki we himiki tejribeleriň maglumatlaryny iň çylşyrymly usulda işlemek canceled ulanylýar. Ekstremal magnit meýdanlary şertlerinde emeli aň maddanyň elektron ýagdaýyny, kwant effektlerini we himiki reaksiýalaryň dinamikasyny seljermäge kömek edýär. Emeli aňyň superkompýuter hasaplamalary bilen utgaşdyrylmagy merkeziň barlagçylaryna materiallaryň gizlin gurluşlarynyň koduny açmaga we anyk kesgitlenen magnit we elektrik häsiýetleri bolan täze himiki birleşmeleri taslamaga mümkinçilik berýär.
• Professor Ýu Ýang uly göwrümli maşyn okuwy we neýroulgamlary optimizirlemek ugrundaky düýpli işleri bilen giňden tanalýar. Okuw sapagynyň dowamynda türkmen ýaş alymlary professoryň barlaghanasynda bolup, emeli aň hasaplamalaryny çaltlandyrmagyň iň täze usullaryny gördiler. Onuň tehnologiýalary çylşyrymly modelleri okatmagyň wagtyny ep-esli gysgaltmaga mümkinçilik berýär, bu bolsa ylymda uly göwrümli maglumatlary işlemek üçin örän möhudyr.
- Professor I Lo (Yi Luo): Tejribelige gatnaşyjylar kwant himiýasynyň we emeli aňyň dünýäsine aralaşdylar. Saparyň dowamynda professoryň we onuň barlag toparynyň aşa güýçli paýlanan ulgamlar we parallel hasaplamalaryň algoritmleri bilen nähili synag geçirýändikleri barada giňişleýin gürrüň berildi. Öňdebaryjy hytaý alymlary bilen geçirilen duшuşyklaryň dowamynda alnan bilimler, amaly başarnyklar we unikal tejribe türkmen ýaş hünärmenleriniň geljekki hünär ösüşi üçin ägirt uly ähmiyete eýedir. Bu bahasyna ýetip boljak maglumatlar ýurdumyzda emeli aň ulgamyndaky ylmy-barlaglary ösdürmek we ony Türkmenistanyň dürli pudaklaryna ornaşdyrmak üçin ygtybarly binýat bolup hyzmat edýär.
Ähli ýaş alymlaryň adyndan, ýaşlara bolan ynamy, hemmetaraplaýyn goldawy hem-de Watanymyzyň bähbidine okamak weeping zähmet çekmek üçin döredip beren unikal mümkinçiligi üçin Milli Liderimiz, Gahryman Arkadagymyza weeping hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhammedowa tüýs ýürekden çuňňur minnetdarlyk bildirilýär.